IP adresiniz tam olarak neyi ele verir, neyi vermez? IPv4 ile IPv6 farkını, modemin arkasındaki özel adresleri, kendi adresinizi bulmanın yollarını ve VPN ile proxy kullandığınızda sitelerin ne gördüğünü örneklerle anlatıyoruz.
IP adresi, internete ya da yerel bir ağa bağlanan her cihaza verilen ve verinin doğru yere ulaşmasını sağlayan sayısal adrestir; posta adresinin ağdaki karşılığı gibi düşünebilirsiniz. Bugün iki sürüm kullanılır: 203.0.113.42 gibi dört sayıdan oluşan IPv4 ve 2001:db8::1 gibi onaltılık gruplardan oluşan IPv6. Evinizdeki cihazların modemin arkasında birer özel adresi, internete çıkarken ise ortak bir genel adresi vardır. Genel adresinizi öğrenmenin en kısa yolu IP adresim aracını açmaktır: sunucunun sizi hangi adresle gördüğünü anında gösterir.
Araç yalnızca sunucuya gerçekten ulaşan bilgiyi gösterir: IP, tarayıcı kimliği (user agent), dil başlığı ve isteğiniz bir vekil sunucudan geçtiyse X-Forwarded-For değeri. Konum ya da servis sağlayıcı tahmini yapmaz. Bir kısa bağlantının nereye gittiğini kendi bağlantınızı açık etmeden görmek için yönlendirme kontrolü, modem paneliniz için sağlam bir parola üretmek için şifre oluşturucu, IPv6 adreslerini bağlantı içinde doğru yazmak için URL kodlayıcı ve IP sorgulama servislerinin döndürdüğü yanıtları okumak için JSON düzenleyici işinize yarar.
İnternette dolaşan her veri küçük paketlere bölünür. Her paketin başında iki adres yazar: nereden geldiği ve nereye gittiği. Yol üzerindeki yönlendiriciler yalnızca hedef adrese bakarak paketi bir sonraki durağa iletir; yanıt da kaynak adres sayesinde size geri döner. Bu yüzden bir cihazın adresi olmadan iletişim mümkün değildir. Adres, cihazın kimliğinden çok ağdaki konumunu anlatır: aynı dizüstü bilgisayar evde, işte ve kafede üç farklı adresle internete çıkar.
İnsanlar alan adlarını, makineler sayıları sever. Tarayıcıya bir site adı yazdığınızda önce DNS denen sistem sorgulanır ve o adın karşılığı olan sayısal adres öğrenilir; bağlantı bu sayıya kurulur. Aynı alan adı birden fazla sunucuya ve hem IPv4 hem IPv6 adresine işaret edebilir. Bir siteye bağlanamadığınızda sorunun DNS'te mi yoksa sunucuda mı olduğunu anlamak için bu ayrımı bilmek işe yarar.
Ev ve mobil bağlantıların çoğu dinamik adres alır: servis sağlayıcı adresi belirli bir süre için kiralar ve modem yeniden başladığında ya da kira süresi dolduğunda adres değişebilir. Mobil veride değişim daha sıktır. Sunucular, kamera kayıt cihazları ve uzaktan erişilen sistemler ise genellikle statik, yani sabit adres kullanır; bu hizmet çoğu servis sağlayıcıda ayrıca talep edilir.
IPv4 adresleri 32 bittir ve noktalarla ayrılmış, her biri 0 ile 255 arasında dört sayıyla yazılır. Bu yapı en fazla 2 üzeri 32, yani yaklaşık 4,3 milyar adrese izin verir; internetin büyüklüğü düşünüldüğünde bu yetmedi ve IANA'nın dağıtılmamış adres havuzu 2011'de tükendi. IPv6 bu sorunu 128 bitlik adreslerle çözer. Adres, iki nokta üst üste ile ayrılmış sekiz grup onaltılık sayıdan oluşur; art arda gelen sıfır grupları bir kez :: ile kısaltılabilir. Örneğin 2001:0db8:0000:0000:0000:0000:0000:0001 adresi kısaca 2001:db8::1 yazılır.
| Özellik | IPv4 | IPv6 |
|---|---|---|
| Uzunluk | 32 bit | 128 bit |
| Yazım | Noktalı dört ondalık sayı | İki nokta üst üsteyle ayrılmış sekiz onaltılık grup |
| Örnek | 198.51.100.7 | 2001:db8:85a3::8a2e:370:7334 |
| Toplam adres | Yaklaşık 4,3 milyar | Yaklaşık 3,4 × 10^38 |
| Adres paylaşımı | NAT ile çok yaygın | Her cihaza genel adres verilebilir |
| Metin olarak en uzun hâli | 15 karakter | 39 karakter (IPv4 gömülü biçimde 45) |
Bu yazıdaki örnek adresler bilerek seçildi: 192.0.2.0/24, 198.51.100.0/24 ve 203.0.113.0/24 blokları ile 2001:db8::/32 öneki belgelerde kullanılmak üzere ayrılmıştır (RFC 5737 ve RFC 3849) ve gerçek bir cihaza ait değildir.
IPv6 adresindeki iki nokta üst üste, port numarasıyla karışabilir. Bu yüzden bir bağlantı adresinde IPv6 kullanılacaksa adres köşeli parantez içine alınır: [2001:db8::1]:8080. Yerel ağdaki bağlantı-yerel adreslerde ise hangi ağ arabirimi kastedildiğini belirten bir bölge kimliği eklenir, örneğin fe80::1%eth0. Bu adresi bir bağlantıya yazarken yüzde işaretinin %25 olarak kodlanması gerekir (RFC 6874); kodlamayı elle yapmak yerine URL kodlayıcıyı kullanabilirsiniz.
Genel adres internette benzersizdir ve sitelerin gördüğü adrestir. Özel adresler ise yalnızca yerel ağ içinde geçerlidir; milyonlarca evde aynı 192.168.1.10 adresi aynı anda kullanılabilir, çünkü bu adresler internete hiç çıkmaz.
| Aralık | Tür | Nerede görürsünüz |
|---|---|---|
| 10.0.0.0/8 | Özel (RFC 1918) | Şirket ağları, bazı modemler |
| 172.16.0.0/12 | Özel (RFC 1918) | Kurumsal ağlar, sanal makineler |
| 192.168.0.0/16 | Özel (RFC 1918) | Ev modemlerinin çoğu |
| 100.64.0.0/10 | Paylaşılan alan (RFC 6598) | Servis sağlayıcının CGNAT ağı |
| 169.254.0.0/16 | Bağlantı-yerel | DHCP yanıt vermediğinde Windows'un kendine verdiği adres |
| 127.0.0.0/8 ve ::1 | Geri döngü | Cihazın kendisi (localhost) |
| fc00::/7 ve fe80::/10 | IPv6 yerel adresleri | Yerel ağ içi iletişim |
Evinizdeki telefon, televizyon ve bilgisayar internete aynı genel adresle çıkar. Modem, içeriden gelen her bağlantıyı kendi genel adresine çevirir ve yanıtı hangi cihazın beklediğini bir tabloda tutar. Bu işleme NAT denir. Yan etkisi şudur: dışarıdan başlatılan bir bağlantı, siz modemde port yönlendirme tanımlamadıkça içerideki bir cihaza ulaşamaz.
Modem arayüzünde görünen WAN adresi 100.64.0.0 ile 100.127.255.255 arasındaysa ya da IP adresim aracında gördüğünüz değerden farklıysa, servis sağlayıcınız sizi CGNAT arkasına almıştır: birden fazla abone aynı genel adresi paylaşır. Gündelik gezinmede fark edilmez, ama port yönlendirme çalışmaz; evdeki bir kameraya ya da oyun sunucusuna dışarıdan erişmek zorlaşır. Böyle bir ihtiyacınız varsa servis sağlayıcınızdan genel ya da statik adres talep etmek gerekir.
Sitelerin gördüğü adresi öğrenmek için yerel ayarlara bakmak yetmez, dışarıdan bakan bir sunucu gerekir. IP adresim aracını açtığınızda sunucunun isteği hangi adresten aldığını görürsünüz. Ağınıza ve bağlantının nasıl kurulduğuna göre bu bir IPv4 ya da IPv6 adresi olabilir; ikisi de normaldir.
ipconfig yazın. “IPv4 Adresi” satırı cihazın yerel adresidir; “Varsayılan Ağ Geçidi” ise modeminizin adresidir, genellikle 192.168.1.1 ya da 192.168.0.1.ipconfig getifaddr en0 komutunu çalıştırın.ip addr komutu tüm arabirimlerin adreslerini listeler.Ziyaret ettiğiniz her site bağlantının geldiği adresi görür; bu, iletişimin doğası gereğidir. Bu tek bilgiden çıkarılabilecekler ise sanıldığından daha sınırlıdır.
| Çıkarılabilir | Çıkarılamaz |
|---|---|
| Bağlantının geldiği genel adres | Adınız, kimlik numaranız |
| Yaklaşık bölge (konum veritabanı tahmini, çoğu zaman şehir düzeyinde ve yanılabilir) | Açık ev adresiniz |
| Adresin hangi servis sağlayıcıya ya da kuruma kayıtlı olduğu | Diğer sitelerdeki gezinme geçmişiniz |
| Adresin bir VPN ya da veri merkezine ait olup olmadığı | Cihazınızdaki dosyalar ve parolalar |
Adres ile abone arasındaki eşleştirme yalnızca servis sağlayıcının kayıtlarında bulunur ve genellikle yasal bir süreç olmadan paylaşılmaz. Öte yandan tarayıcınız her istekte başka bilgiler de gönderir: tarayıcı ve işletim sistemini anlatan user agent, tercih ettiğiniz dilleri bildiren Accept-Language başlığı ve daha önce aldığınız çerezler. Sizi tanıyan şey çoğu zaman adres değil, bu bilgilerle oturum açtığınız hesaplardır.
Konum, adresin bir veritabanında aranmasıyla yapılan bir tahmindir ve özellikle mobil bağlantılarda yüzlerce kilometre şaşabilir. Araç bu yüzden bilinçli olarak yalnızca sunucunun gerçekten gördüğünü gösterir: adres, user agent, dil başlığı ve varsa X-Forwarded-For. Böylece ekranda gördüğünüz her şey doğrulanabilir bir olgudur.
Bağlantınız büyük olasılıkla dinamik adres kullanıyor. Modem yeniden başladığında, kira süresi dolduğunda ya da mobil veride baz istasyonu değiştiğinde yeni bir adres atanabilir. Ayrıca IPv6'da cihazlar gizlilik için geçici adresler üretip düzenli olarak değiştirir; bu da normaldir.
Adres tek başına cihazınıza erişim sağlamaz. Asıl riskler açık bırakılmış portlar, güncellenmemiş modem yazılımı ve varsayılan modem parolasıdır. Bunları kapattığınızda adresinizin bilinmesi pratikte küçük bir risktir; bağlantınız hedef alınırsa dinamik adreste modemi yeniden başlatmak çoğu zaman adresi değiştirir.
Ev modemlerinde en sık kullanılan yerel yönetim adresidir ve özel aralıktadır; internetten erişilemez. Tarayıcıya yazdığınızda modem paneli açılır. Panele ilk girişte varsayılan parolayı mutlaka uzun ve rastgele bir parolayla değiştirin.
Avrupa Birliği Adalet Divanı 2016'daki Breyer kararında dinamik adreslerin de belirli koşullarda kişisel veri olabileceğine hükmetti. Türkiye'de KVKK uygulamasında da adresler genellikle kişisel veri olarak değerlendirilir; bu yüzden siteler adres kayıtlarını gizlilik politikalarında açıklamak zorundadır.
Konuyla bağlantılı okumalar: bir IPv6 adresini saklayacak veritabanı alanının neden en az 45 karakter alması gerektiğini karakter sınırları rehberi yazısında, modem ve hesaplarınız için sağlam parola üretmeyi güçlü parola ve güvenli kimlik üretimi rehberinde, bir adresin hangi yönlendirmelerden geçtiğini ise 301 ve 302 yönlendirme farkı yazısında bulabilirsiniz.
